ISOFIX Nedir? i-Size, R129 ve ADAC Testi Rehberi

Oto koltuğu kutularında aynı kelimeler tekrar tekrar karşımıza çıkıyor. ISOFIX araçtaki bağlantı sistemi, R129 koltuğun onay aldığı yönetmelik, i-Size de o yönetmeliğin içindeki bir kategori. Üçü sık sık birbirinin yerine kullanıldığı için karıştırılmaları çok normal. Aşağıda her birinin ne olduğunu, koltuğun üzerindeki etikette nasıl göründüğünü ve ADAC testinin bu tabloya nereden girdiğini anlattık.

ISOFIX Nedir, Ne İşe Yarar?

ISOFIX, oto koltuğunu araca emniyet kemeri yerine iki metal bağlantıyla sabitleyen uluslararası bir sistem. Araçta arka koltuğun oturak kısmı ile sırtlığının birleştiği yerde, çoğu zaman küçük bir kapak ya da ISOFIX etiketiyle işaretlenmiş iki metal halka bulunur. Oto koltuğunun altındaki kollar bu halkalara klik sesiyle kilitlenir, pek çok modelde yeşile dönen bir gösterge de doğru takıldığını haber verir.

Koltuğun çarpışmada öne doğru dönmesini engellemek için bir üçüncü nokta daha gerekiyor. Bu ya koltuğun tepesinden araç koltuğunun arkasındaki bağlantıya giden üst kayış (top tether) ya da koltuğun önünden araç tabanına inen destek ayağıdır. Sistem ISO 13216 standardında tanımlı. Alt bağlantılar 1999'da, üst kayış bağlantısı 2004'te standarda girdi.

ISOFIX'in çıkış nedeni emniyet kemeriyle yapılan montajdaki hatalar. Kemer yanlış yoldan geçirildiğinde ya da yeterince gerilmediğinde en iyi koltuk bile tasarlandığı gibi koruyamıyor. Metal bağlantıda bu hataların çoğu kendiliğinden ortadan kalkıyor.

ISOFIX Ne Demek? Aracımda Var mı?

Adı, standardı yazan Uluslararası Standardizasyon Örgütü'nün kısaltması ISO ile İngilizcede sabitlemek anlamına gelen fix kelimesinin birleşiminden geliyor. AB'de yeni tanıtılan araç modellerinde Kasım 2012'den, üretilen tüm yeni araçlarda Kasım 2014'ten bu yana zorunlu. Daha eski araçlarda bulunmayabilir. Aracınızda olup olmadığını arka koltuğun oturağı ile sırtlığı arasına elinizi sokarak, koltuktaki ISOFIX işaretinden ya da araç kullanım kılavuzundan anlayabilirsiniz.

ISOFIX'i olmayan bir araçta da güvenli bir oto koltuğu kullanılabilir. Emniyet kemeriyle takılan ve onayında "universal" ya da "universal belted" yazan koltuklar bu araçlar için tasarlanıyor. Bu koltuklarda güvenliğin büyük kısmı, kemeri koltuğun üzerindeki renkli kılavuzlardan doğru geçirip iyice germeye bağlı.

i-Size Nedir? R129 ile Aynı Şey mi?

R129, Birleşmiş Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu'nun (UNECE) çocuk oto koltukları için 2013'te yayımladığı yönetmelik. Avrupa'da oto koltukları yıllarca eski yönetmelik R44'e göre onay aldı, bugün yeni koltuklar R129'a göre onaylanıyor. i-Size ise R129'un içindeki bir kategori. Üzerinde i-Size yazan bir koltuk, araç üreticisinin i-Size uyumlu olarak işaretlediği her oturma yerine ayrıca bir uyum listesine bakmadan takılabiliyor.

R129 onaylı her koltuk i-Size değil. Yönetmelik emniyet kemeriyle takılan ya da yalnızca belirli araçlara uyan koltuklara da onay veriyor. Etikette hangisinin yazdığı bu yüzden önemli, aşağıda nasıl okunacağını anlattık.

R44 ile R129 Arasındaki Farklar

Boya göre sınıflandırma, kiloya göre gruplardaki "çocuk kilo aldı ama koltuğa sığmıyor" karmaşasını azaltıyor. Geriye bakan kullanımın uzaması ise bebeğin boynunu korumak için. Küçük bir bebeğin boynu, önden çarpışmada başın öne savrulmasının yarattığı yükü taşıyacak kadar güçlü değil. Geriye bakan koltuk bu yükü koltuğun sırtına ve bebeğin tüm sırtına yayıyor.

R44 onaylı bir koltuğunuz varsa kullanmaya devam edebilirsiniz, AB'deki satış yasağı mevcut koltukları kapsamıyor. Yeni ya da ikinci el koltuk alırken R129 onaylı bir model seçmek, koltuğun yan darbe testinden de geçmiş olması demek.

ADAC Testi Nedir? ADAC Testini Geçen Oto Koltuğu Ne Demek?

ADAC, Almanya'nın otomobil kulübü. Yılda iki kez tüketici kuruluşu Stiftung Warentest ile birlikte piyasadaki oto koltuklarını test edip sonuçlarını yayımlıyor. Bu testler yasal onayın yerini tutmuyor, onun üzerine ekleniyor. Bir koltuğun Avrupa'da satılabilmesi için R129 onayı yeterli, ADAC testi zorunlu değil.

Puanlama dört başlıkta yapılıyor. Güvenlik notun yarısını, kullanım kolaylığı yüzde 40'ını, ergonomi yüzde 10'unu belirliyor. Kılıf kumaşında sınırın üzerinde zararlı madde bulunursa not düşürülebiliyor. Güvenlik başlığındaki önden ve yandan çarpışma testleri yasal testten daha zorlu koşullarda yapılıyor. Sonuç Almanca "sehr gut" (çok iyi) ile "mangelhaft" (yetersiz) arasında bir notla açıklanıyor.

"ADAC testi sorgulama" diye aranan şey çoğu zaman belirli bir modelin sonucudur. ADAC test ettiği koltukların sonuçlarını kendi sitesinde model adıyla listeliyor. Bir modelin bu listede olmaması güvensiz olduğu anlamına gelmez, yalnızca o dönemde teste alınmadığını gösterir.

Oto Koltuğunun Onay Etiketi Nasıl Okunur?

Onaylı her koltukta, çoğu zaman turuncu renkte bir onay etiketi bulunur. Etikette şu bilgiler yer alır:

• Daire içindeki E harfi ve sayı: Onayı veren ülke. E1 Almanya, E4 Hollanda, E8 Çekya, E37 Türkiye gibi.
• Onay numarası: "129R" ile başlıyorsa koltuk R129'a göre onaylanmıştır, arkasından gelen 03, 04 gibi sayılar yönetmeliğin hangi değişiklik serisine göre onay alındığını gösterir. R44/04 onaylı koltuklarda numara "04" ile başlar.
• Kategori: "i-Size universal ISOFIX", "i-Size booster seat", "universal belted" ya da "specific vehicle". Specific vehicle yazıyorsa koltuk yalnızca üreticinin listesindeki araçlara uyar.
• Boy aralığı ve varsa kilo sınırı: Örneğin 40-105 cm ve en fazla 18 kg.
• Yön: Geriye bakan, öne bakan ya da iki yönde kullanılabilen.

Etiketi okuduktan sonra koltuğun aracınıza ve çocuğunuzun boyuna uyduğunu kontrol edin. i-Size olmayan ISOFIX koltuklarda üreticinin araç uyum listesine mutlaka bakın.

Oto Koltuğu Alırken Kısa Kontrol Listesi

1. Etikette R129 onayı var mı? Yoksa en azından R44/04 onayı olmalı.
2. Boy aralığı çocuğunuza uyuyor mu, büyüme payı bırakıyor mu?
3. Aracınızda ISOFIX varsa koltuğun üçüncü bağlantısı (üst kayış ya da destek ayağı) aracınızla uyumlu mu?
4. Bebeğiniz en az 15 aylık olana kadar geriye bakan kullanım mümkün mü?
5. İkinci el koltukta kaza geçmişi, eksik parça ve kullanım kılavuzu kontrol edildi mi?

Yaş gruplarına göre koltuk seçimini bebek oto koltuğu nasıl seçilir rehberimizde anlattık. ISOFIX'li ve 360 derece dönebilen koltukları oto koltuğu modellerimiz arasında bulabilirsiniz. Diğer bebek ürünlerinde güvenlik belgelerinin nasıl okunacağını test raporu nasıl okunur yazımızda topladık.

Sık Sorulan Sorular

ISOFIX olmayan araca oto koltuğu takılır mı?

Evet. Emniyet kemeriyle takılan ve onay etiketinde "universal" ya da "universal belted" yazan koltuklar ISOFIX gerektirmez. Kemeri koltuğun üzerindeki renkli kılavuzlardan geçirip iyice germek yeterli.

i-Size koltuk her araca uyar mı?

i-Size koltuklar, araç üreticisinin i-Size olarak işaretlediği her oturma yerine uyar. Aracınızda bu işaret yoksa koltuk üreticisinin araç uyum listesine bakın.

ISOFIX mi daha güvenli, emniyet kemeriyle montaj mı?

İkisi de doğru takıldığında onaylı düzeyde koruma sağlar. ISOFIX'in avantajı hatalı montaj ihtimalini azaltması. Kemerle takılan koltukta kemerin doğru yoldan geçtiğinden ve gergin olduğundan emin olmanız gerekir.

Bebek kaç aya kadar ters yönde oturmalı?

R129, i-Size koltuklarda en az 15 aya kadar geriye bakan kullanımı zorunlu tutuyor. Amerikan Pediatri Akademisi (AAP) bebeğin, koltuğun geriye bakan kullanımda izin verdiği boy ya da kilo sınırına ulaşana kadar ters yönde taşınmasını öneriyor.

ADAC testi zorunlu mu?

Hayır. Zorunlu olan R129 onayıdır, eski koltuklarda R44 onayı. ADAC yasal testin üzerinde bir karşılaştırma testidir ve piyasadaki modellerin yalnızca bir kısmını kapsar.

R44 onaylı koltuğu kullanmak yasak mı?

AB'de yasak olan, R44 onaylı yeni koltuk satışıdır ve 1 Eylül 2024'te başladı. Elinizdeki koltuğu kullanmaya devam edebilirsiniz. Koltuk bir kazaya karıştıysa, gözle görülür bir hasar olmasa bile değiştirilmesi önerilir.

Kaynaklar: ISO, ISO 13216 ISOFIX standardı · ADAC Kindersitztest · AAP (HealthyChildren.org), oto koltuğu önerileri